Wortal dla architektów wnętrz i miłośników designu

W Oświęcimiu zaplanowano nowy pawilon ekspozycyjny poświęcony unikatowej, drewnianej mykwie z XVIII wieku, odkrytej w 2023 roku na Bulwarach. Projekt Nizio Design International łączy precyzyjnie zaprojektowaną architekturę z narracją opartą na materialnym świadectwie historii, tworząc ważny punkt na mapie współczesnych instytucji pamięci w Polsce.

O czym jest artykuł?

1. Pawilon mykwy w Oświęcimiu – geneza projektu i znaczenie odkrycia
2. Lokalizacja przy Parku Pamięci Wielkiej Synagogi i kontekst urbanistyczny
3. Rozwiązania architektoniczne pawilonu i układ funkcjonalny budynku
4. Koncepcja ekspozycji stałej wokół XVIII-wiecznej drewnianej mykwy
5. Etapy realizacji inwestycji i rola Nizio Design International

Miejsce, skala i relacja z otoczeniem

Projektowany pawilon powstanie w bezpośrednim sąsiedztwie Parku Pamięci Wielkiej Synagogi – przestrzeni o silnym znaczeniu symbolicznym, związanej z nieistniejącą już świątynią zburzoną przez Niemców na początku II wojny światowej. Lokalizacja ta determinuje zarówno skalę obiektu, jak i sposób jego wpisania w krajobraz. Budynek o powierzchni około 600 m² zaplanowano jako dwukondygnacyjny, przy czym dolna kondygnacja zostanie częściowo zagłębiona w skarpę, co pozwala ograniczyć jego widoczność od strony parku i zachować czytelność otoczenia. Takie rozwiązanie porządkuje relację nowej architektury z istniejącym kontekstem i wzmacnia narrację miejsca, w którym architektura nie konkuruje z historią, lecz ją porządkuje. Wejście do pawilonu przewidziano od strony ulicy Berka Joselewicza, prowadząc odwiedzających w sposób czytelny i sekwencyjny do przestrzeni wystawowej.

Mykwa jako rdzeń narracji wystawienniczej

Centralnym punktem ekspozycji będzie drewniana mykwa, datowana – na podstawie wyników badań archeologicznych, historycznych i dendrologicznych – na drugą połowę XVIII wieku. Odkrycie to ma wyjątkową wartość ze względu na stopień zachowania konstrukcji, rzadko spotykany w skali europejskiej. Rytualna łaźnia, służąca zanurzeniu w tzw. „żywej wodzie”, stanowiła jeden z podstawowych elementów religijnej codzienności społeczności żydowskiej i pełniła funkcję wykraczającą poza sam wymiar użytkowy. Projektowana ekspozycja stała, zlokalizowana na górnym poziomie pawilonu, koncentruje się na samej mykwie oraz na kontekście jej funkcjonowania, traktując obiekt jako punkt wyjścia do opowieści o duchowości, obrzędowości i codziennym życiu żydowskich mieszkańców Oświęcimia. Narracja została zaplanowana jako uzupełnienie działalności Muzeum Żydowskiego w Oświęcimiu, bez powielania jego wątków, z naciskiem na materialny ślad i lokalny wymiar historii.

Zobacz też: Nowy wygląd historycznej auli UW

Funkcja, proces realizacji i doświadczenie projektowe

Dolna kondygnacja pawilonu została przeznaczona na zaplecze techniczne, szatnie, toalety oraz niewielką salę edukacyjną, umożliwiającą prowadzenie działań towarzyszących ekspozycji. Obecnie relikty mykwy znajdują się w pracowni konserwatorskiej, gdzie realizowane są specjalistyczne prace zabezpieczające, przygotowujące obiekt do przyszłej prezentacji. Równolegle Muzeum Zamek w Oświęcimiu prowadzi postępowanie przetargowe na opracowanie pełnej dokumentacji projektowej pawilonu wraz z zagospodarowaniem jego otoczenia; etap ten, wraz z uzyskaniem wymaganych uzgodnień, szacowany jest na około rok. Rozpoczęcie budowy oraz realizacji wystawy planowane jest na 2027 rok, a inwestycja zostanie dofinansowana w ramach Oświęcimskiego Strategicznego Programu Rządowego na lata 2026–2030. Za koncepcję architektoniczną i aranżację ekspozycji odpowiada Nizio Design International – pracownia założona przez Mirosława Nizio, znana z projektów muzealnych i wystaw stałych, m.in. Muzeum Powstania Warszawskiego oraz Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Pawilon mykwy w Oświęcimiu wpisuje się w konsekwentnie rozwijaną przez pracownię linię projektową, w której architektura pełni rolę narzędzia precyzyjnego, odpowiedzialnego opowiadania historii.

 Tekst: Natalia Szymonowska

Pawilon mykwy w Oświęcimiu od Nizio Design – metryczka projektu

Lokalizacja: Oświęcim / Polska
Projekt: Nizio Design
Typ: pawilon
Rok: planowany

Podoba Ci się nasza działalność ? Postaw kawę dla Grupy Sztuka Architektury!